Mendíjur herria (euskaraz Mendixur) Arabako probintzian dagoen herri txiki bat da, Euskal Autonomia Erkidegoan, Espainiako iparraldean. Administratiboki Barrundiako udalerriko kontzejua da, Arabako Lautadako kuadrillan kokatua. Herria gutxi gorabehera 15 kilometrora dago Gasteiztik, Ullibarri-Gamboako urtegitik gertu dagoen eremu batean; urtegi hori Arabako paisaia natural garrantzitsuenetako bat da.

Geografikoki, Mendíjur 562 metro inguruko altueran kokatzen da, urtegiaren hegoaldeko muturrera begira dagoen bailara baten magalean. Inguruneak nekazaritza-eremu tradizionalak eta babestutako naturguneak uztartzen ditu, bereziki urtegia eraiki ondoren sortutako hezeguneak eta aintzirak.

Herriaren jatorri historikoa gutxienez Erdi Arora arte doa. Ezagutzen den lehen aipamen dokumentala 1025. urtekoa da, “Reja de San Millán” izeneko dokumentu medievalean. Agiri horretan herria Mendissur izenarekin agertzen da. Mendeetan zehar toponimoak hainbat forma izan zituen, hala nola Mentisur, Mendisur edo Mendixur, gaur egungo Mendíjur izenera iritsi arte.

Izenak euskal jatorria du eta ziurrenik mendi (mendia) eta ixur edo izur hitzen elkarketatik dator; azken horiek lurraren tolestura edo uhin moduko formari egin diezaiokete erreferentzia. Horrela, toponimoa “mendi ondulatua” edo “tolestura duen mendia” bezala interpreta daiteke, herria kokatzen den paisaiaren formari erreferentzia eginez.

Mende askotan zehar Mendíjur Gamboako udalerri zaharraren parte izan zen, Zadorra ibaiaren bailararen inguruan antolatutako lurralde batean. Bailarako beste herri askotan bezala, bere ekonomia batez ere nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritzen zen, inguruko lur emankorrak aprobetxatuz.

XIX. mendean, Pascual Madozen Diccionario geográfico-estadístico lanean jasotzen denez, herriak 78 biztanle inguru zituen. Horrek erakusten du garai hartan Arabako Lautadako landa-komunitate tipiko bat zela.

Herriko bizitza sakonki aldatu zuen gertaera bat Ullibarri-Gamboako urtegiaren eraikuntza izan zen, 1956an amaitu zena. Proiektu hidrauliko horren helburua Zadorra ibaiaren emaria erregulatzea eta Gasteiz eta Bilbo bezalako hiriei ura hornitzea zen. Urtegia sortzeak inguruko herri batzuk desagerrarazi zituen eta beste batzuetan nekazaritza-lur asko galdu ziren, Mendíjurren kasuan ere bai; horrek biztanleriaren zati baten emigrazioa eragin zuen.

XX. mendean Gamboako udalerria desagertu ondoren, Mendíjur Barrundiako udalerrian integratu zen, bailarako beste kontzeju historiko batzuekin batera.

Gaur egun Mendíjur herri txikia baina natur eta kultura balio handikoa da. Azken datuen arabera, kontzejuak 40 eta 50 biztanle artean ditu. Kopuru horrek XX. mendean Arabako barrualdeko landa-herri askok izan duten biztanleria-jaitsiera islatzen du.

Herriaren ondare elementu garrantzitsuenetako bat San Roman eliza da. 1808 eta 1819 artean eraiki zen, aurretik zegoen tenplu medieval baten hondatzearen ondoren. Eraikinak gurutze latindarreko oinplanoa du eta aurreko tenplutik ekarritako erretaula barroko batzuk gordetzen ditu.

Hala ere, gaur egun herria batez ere bere ingurune naturalagatik da ezaguna. Kontzejuaren lurraldean dago Mendixur Parke Ornitologikoa, Red Natura 2000 sarean integratutako hezegune garrantzitsu bat, eta Ramsar zerrendan nazioarteko garrantzia duen hezegune gisa aitortua. Naturgune honek hegazti urtar espezie ugari hartzen ditu eta behatokiak eta fauna behatzeko ibilbideak ditu.