Maturana Arabako probintzian dagoen herri txiki bat da, Euskal Autonomia Erkidegoan, Espainiako iparraldean. Administratiboki Barrundiako udalerriko kontzejua da, Arabako Lautadako eskualdean kokatua. Gutxi gorabehera 15 kilometrora dago Gasteiztik, ekialderantz, Ullibarri-Gamboako urtegitik eta Garaio Parke Probintzialetik gertu. Ingurunea laborantza-soroek, muino leunek eta baso-eremuek osatzen dute.

Geografikoki, Maturana 600 metro inguruko altueran kokatzen da, Zadorra ibaiaren ezker ertzean eta Gebara mendearen inguruan, zeinak 729 metro inguruko altuera duen. Kokapen horrek eragina izan du herriaren garapenean, izan ere, Arabako Lautadaren eta inguruko mendialdeen arteko igarobide batean dago.

Maturanaren jatorria Erdi Aroan kokatzen da. Herriaren izena 1012. urtean agertzen da dokumentatua lehen aldiz, eta geroago 1025eko Reja de San Millán izeneko dokumentu historikoan ere agertzen da; agiri horretan Arabako hainbat herri zerrendatzen ziren, San Millán de la Cogollako monasterioari zergak ordaintzen zizkiotenak. Horrek erakusten du garai hartan herria jada asentamendu egonkorra zela.

Herriaren izenaren jatorria antropónimo latindar batetik etor liteke, ziurrenik Maturus izenetik. Interpretazio horren arabera, toponimoak “Maturusen jabetza edo lekua” esan nahiko luke. Denborarekin, izena eboluzionatu eta Maturana formara iritsi zen.

Erdi Aroan eta Aro Modernoan, herria Barrundiako Ermandadearen parte izan zen. Lurralde-antolaketa horrek inguruko hainbat herrixka biltzen zituen administrazio, justizia eta defentsa helburuetarako. Ermandade hori izan zen gaur egungo Barrundiako udalerriaren oinarria; gaur egun ere Maturana udalerri horren barruan dago, Larrea, Heredia edo Dallo bezalako herriekin batera.

XIX. mendean, Pascual Madozen Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España lanean Maturana nekazaritza-herri txiki gisa deskribatzen da. Garai hartan herriak 43 biztanle inguru zituen, gehienak nekazaritzan eta abeltzaintzan aritzen zirenak.

Arabako barrualdeko beste herri askotan bezala, Maturanako biztanleria aldatu egin da denborarekin. Gaur egun nukleo txikia baina bizirik dagoena da; azken datuen arabera 47 biztanle inguru ditu. Kopuru horrek XX. mendean landa-eremu askotan gertatu den despopulazio-prozesua islatzen du.

Tamaina txikia izan arren, Maturanaren ondare historiko eta kulturala nabarmena da. Herriko eraikin garrantzitsuena San Martin parrokiako eliza da, herriaren goialdean kokatua. Tenpluak jatorri medievala du, baina gaur egungo eraikuntza nagusia XVI. mendekoa da. Barruan erretaula barroko eta neoklasikoak gordetzen dira.

Beste elementu aipagarri bat Maturana-Urizar dorre-etxea da, tokiko nobleziari lotutako eraikin defensibo zaharra.

Halaber, Maturanako hilerria ere ezaguna da; izan ere, Arabako lurralde osoan berezia da. Hilerria eraikin estali baten barruan dago, San Migel ermita zaharraren harriekin eraikia. Ermita hori XVIII. mendearen amaieran herriaren erdigunera ekarri zen, eta 1811. urtetik aurrera hilerri gisa erabiltzen hasi zen.

Kulturari dagokionez, Maturanako jai patronalak azaroaren 11n ospatzen dira, San Martinen omenez, parrokiaren patroia. Gainera, azken urteetan herriak Matuzine Aitzurra Fest izeneko jarduera kulturala hartu du; landa-zinemaren jaialdi txiki bat da, kontzejuaren bizitza kulturala dinamizatzeko sortua.

Laburbilduz, Maturana Arabako herri txiki baina historikoa da, mila urte baino gehiagoko historia dokumentatua duena. Bere jatorri medievala, ondare arkitektonikoa eta Ullibarri-Gamboako urtegitik gertu dagoen ingurune naturala direla eta, Arabako Lautadako landa-herri tradizionalen adibide adierazgarria da. Gaur egun biztanle gutxi izan arren, tokiko nortasun eta kultura sendoa mantentzen jarraitzen du.