Marieta-Larrintzar Arabako probintzian dagoen herri txiki bat da, Euskal Autonomia Erkidegoan. Administratiboki Barrundiako udalerriaren parte da, Arabako Lautadako eskualdean kokatua. Herria gutxi gorabehera 22 kilometrora dago Gasteiztik, ekialderantz, eta 566 metro inguruko altueran dago itsas mailaren gainetik, Albiturri mendearen magalean eta Ullibarri-Gamboako urtegitik oso gertu.

Marieta-Larrintzar kontzejua bi herrixka zaharren elkarketatik sortu zen: Marieta eta Larrintzar. Denborarekin biak administrazio-nukleo bakar batean integratu ziren. Elkarketa horrek azaltzen du herriaren izen konposatua eta bere egitura historikoa. Gaur egun Marieta da biztanle gehien dituen gunea, eta Larrintzar ia hutsik dago, nahiz eta kontzeju beraren parte izan.

Lekuaren historia gutxienez XI. mendera arte atzera doa. Marieta 1025. urtean aipatzen da lehen aldiz “Reja de San Millán” izeneko dokumentu medievalean; agiri horretan Arabako hainbat herri zerrendatzen ziren, San Millán de la Cogollako monasterioari zergak ordaintzen zizkiotenak. Dokumentu horretan herria “Mariaeta” izenarekin agertzen da, geroago gaur egungo Marieta izenera eboluzionatu zuena.

Herriaren izenaren jatorriak ere interes linguistikoa du. Marieta izena ziurrenik María izen propioaren eta -eta euskal atzizkiaren arteko konbinaziotik dator; atzizki horrek lekua edo ugaritasuna adierazten du, beraz “Mariaren lekua” edo antzeko zerbait esan lezake. Bestalde, Larrintzar izena nekazaritzarekin lotutako euskal hitzetatik etor daiteke: larrain (garaia edo garia jotzeko lekua) eta zar edo zahar (zaharra); hortaz, “larrain zaharra” edo “era zaharra” esan nahi luke.

Mende askotan zehar bi nukleo hauek Gamboako udalerri zaharraren parte izan ziren, Zadorra ibaiaren inguruko bailara hartzen zuen lurraldean. Hala ere, antolaketa hori XX. mendean aldatu zen. 1950eko hamarkadan Ullibarri-Gamboako urtegia eraiki zenean, bailararen zati handi bat urpean geratu zen eta Gamboako udalerria desagertu egin zen. Aldaketa horren ondorioz, 1957an Marieta eta Larrintzar Barrundiako udalerrian integratu ziren, gaur egungo Marieta-Larrintzar kontzejua osatuz.

Historian zehar herria batez ere nekazaritza eta abeltzaintzara bideratutako komunitatea izan da. XIX. mendean, Pascual Madozen Diccionario geográfico lanean jasotzen denez, Marietak 130 biztanle baino gehiago zituen, gehienak landa-lanetan eta bailarako baliabide naturalen ustiapenean aritzen zirenak.

Gaur egun Marieta-Larrintzar herri txikia da oraindik. Azken estatistiken arabera, kontzejuak 70 eta 80 biztanle artean ditu. Kopuru horrek XX. mendean Arabako barrualdeko landa-herri askok bizi izan duten despopulazio-prozesua islatzen du. Hala ere, herriak komunitate aktiboa eta tokiko nortasun sendoa mantentzen ditu.

Herriko ondare historikoan hainbat eraikin aipagarri daude. Garrantzitsuena Gurutze Santuaren Aurkikuntzaren eliza da, XVIII. mendean eraikia, lehen San Andresi eskainitako ermita baten gainean. Barruan XV. mendeko bataio-pila eta Erdi Aroko hainbat eskultura erlijioso gordetzen dira.

Halaber, nabarmentzekoa da Santa Marinaren ermita, inguruko mendian kokatua eta XV. mendetik dokumentatua. Gainera, Larrinzar-Lazarraga dorre-etxearen hondarrak ere badaude, Arabako nobleziako leinu garrantzitsuekin lotutako Erdi Aroko gotorleku baten arrastoak.

Kulturari dagokionez, herriak ohitura tradizional batzuk mantentzen ditu. Patroi-jaiak irailaren 14an ospatzen dira, Gurutze Santuaren Goratzearen egunean. Horrez gain, urtero erromeria bat egiten da Santa Marinaren ermitara, XVII. mendetik dokumentatua dagoen tradizioa.

Laburbilduz, Marieta-Larrintzar mila urte baino gehiagoko historia dokumentatua duen Arabako herri txikia da. Bere jatorri medievala, Ullibarri-Gamboako urtegia eraiki ondorengo eraldaketa eta ondare historiko eta naturala direla eta, Arabako Lautadako kontzeju tradizionalen adibide adierazgarria da. Gaur egun biztanle gutxi izan arren, ondare kulturala eta paisaia historikoa gordetzen jarraitzen du.