Gebara herria (gaztelaniaz tradizionalki Guevara izenez ezaguna) Arabako probintzian dago, Euskal Herrian. Administratiboki Barrundiako udalerriko kontzejua da, Arabako Lautadako eskualdean kokatua. Gutxi gorabehera 15 kilometrora dago Gasteiztik, ekialderantz, 551 metro inguruko altueran eta Zadorra ibaiaren ondoan, laborantza-soroek eta muino txikiek osatzen duten landa-paisai batean.

Gaur egun Gebara herri txikia da, baina balio historiko handikoa. Azken datuen arabera, 64 biztanle inguru ditu eta 3,11 km² inguruko azalera, eta horrek herriaren izaera landa-inguruko eta lasaia erakusten du.

Arabako Lautadako herri askotan bezala, biztanleria gutxitzen joan da denborarekin, hirietara egindako migrazioaren ondorioz. Hala ere, kontzejuak komunitate aktiboa eta nortasun historiko sendoa mantentzen ditu.

Gebararen jatorria oso zaharra da. Ikerketa batzuen arabera, izena “Gebala” edo “Gabalaika” izenekin lotu liteke, Klaudio Ptolomeo geografo greziarrak aipatutako hiriekin. Haren idatzietan hiri horiek varduloen lurraldean kokatzen ziren, Iberiar penintsulako iparraldean bizi zen herri prerromatar batean. Hala ere, lotura hori ez da oraindik arkeologikoki frogatu, eta hipotesi historiko gisa jarraitzen du.

Erdi Aroan, herriak garrantzi handia hartu zuen Guevara leinu boteretsuari esker. Familia noble horrek hemen ezarri zuen bere egoitza, eta Arabako nobleziako leinu garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. Gainera, gamboinoen bandoaren buru izan ziren bandoen gerren garaian, XIV. eta XV. mendeetan Euskal Herrian noble familien artean izan ziren gatazketan.

Bere boterea bermatzeko eta Arabako Lautadako bideak kontrolatzeko, Guevara familiak gaztelu bat eraiki zuen muino baten gainean, ziurrenik XI. mendetik aurrera edo aurreko gotorleku baten gainean. Leku estrategiko horretatik Araba, Nafarroa eta Gipuzkoa lotzen zituzten bideak kontrolatzen zituzten.

Mendiaren magalean ere Guevara jauregia eraiki zuten, XIII. mendearen amaiera eta XIV. mendearen hasiera artean, nobleziaren egoitza gisa erabiltzen zena.

Herria eta bere eraikin historikoak hainbat gatazka historikoren agertoki izan ziren. Lehen Karlistaldian (1833-1840), gaztelua karlisten gotorleku bihurtu zen eta tropa liberalen eta karlisten arteko borrokak izan ziren bertan. Gerra amaitu ondoren, 1839an, Martín Zurbano jeneral liberalak gaztelua eta jauregia suntsitzeko agindua eman zuen, berriro helburu militarrekin erabili ez zitezen.

Gaur egun oraindik ikus daitezke gazteluaren hondakinak eta jauregi zaharreko dorrearen zati bat, eta horiek Arabako Lautadako monumentu-multzo berezienetako bat osatzen dute.

Erdi Aroko hondakin horiez gain, herriak beste ondare elementu garrantzitsu batzuk ere baditu. Horietako bat Andre Mariaren Jasokundearen eliza da, XVI. mendekoa. Tenpluak XIX. mendean sute bat jasan zuen, baina bere egitura historikoaren zati bat mantentzen du eta gaur egun ere kontzejuaren erdigune erlijiosoa da.

Kulturaren aldetik, herriak ohitura eta ospakizun tradizionalak mantentzen ditu. Jai patronalak abuztuaren 15ean ospatzen dira, Andre Mariaren Jasokundearen egunean. Jaietan ekitaldi erlijiosoak, herri-bazkariak eta jarduera festiboak egiten dira, herritarrak eta bisitariak elkartuz.

Laburbilduz, Gebara Arabako herri txiki baina historia aberatsekoa da. Bere iragan medievala, Guevara leinu boteretsuari eta gaztelu ikusgarriari lotua, ondare historiko eta arkitektoniko garrantzitsua utzi du. Gaur egun herri txikia bada ere, bere ondarea, paisaia eta historia direla eta, Arabako Lautadako lekurik adierazgarrienetako bat da.