Etura herri txiki bat da, Arabako probintzian kokatua, Euskal Autonomia Erkidegoan, Espainiako iparraldean. Administratiboki Barrundiako udalerriko kontzejua da, Arabako Lautadako eskualdean. Herria gutxi gorabehera 590 metroko altueran dago, udalerriaren erdialdean, Gebara mendearen magalean; mendi horrek 729 metro inguruko altuera du.

Eturako ingurune naturala laborantza-soroek, belardiek eta baso txikiek osatzen dute, Arabako Lautadako landa-paisaia bereizgarria eratuz. Bailaran kokatuta egoteak historian zehar nekazaritza eta abeltzaintza garatzea erraztu du, eta jarduera horiek izan dira mende askotan herriko ekonomiaren oinarria. Barrundiako beste kontzeju askotan bezala, Eturak ondo kontserbatutako landa-paisaia eta harrizko etxeak eta kale estuak dituen egitura urbano tradizionala mantentzen ditu.

Eturaren jatorri historikoak gutxienez Erdi Aroan kokatzen dira. Herria lehen aldiz XIII. mendeko dokumentuetan agertzen da, zehazki 1257. urtean, “Hetura” izenarekin. Mendeetan zehar izena hainbat modutan agertu zen, hala nola Betura edo Heztura, eta azkenean gaur egungo Etura forma finkatu zen.

Izenaren jatorria ez dago guztiz argi. Historialari batzuek, besteak beste Julio Caro Baroja antropologoak, adierazi dute balitekeela “altu” terminoarekin lotuta egotea, inguruko beste toponimo batzuekin gertatzen den bezala, adibidez Oto, Hueto edo Oteo. Beste interpretazio batzuen arabera, izena antzinako antropónimo batetik etor liteke, hau da, pertsona-izen zahar batetik, eta hortik sortu litzateke gero herriaren toponimoa.

Erdi Aroan eta Aro Modernoan, Etura Gebarako jaurerriaren menpe egon zen. Jaurerri hori Arabako lurraldeko jurisdikzio feudal garrantzitsua zen, Guevara familiak kontrolatua; familia horrek Gebara mendeko gaztelua zuen bere boterearen sinbolo. Jaurerri horren barruan zeuden bailarako hainbat herri, besteak beste Elgea, Urizar eta Etura bera.

Denborarekin, eta XIX. mendean jurisdikzio feudalak desagertu ondoren, lurraldea berrantolatu egin zen administratiboki. 1880ko hamarkadan, Gebarako udalerri zaharra Barrundiako udalerrian integratu zen, eta horren ondorioz Etura bezalako herriak gaur egungo udalerriaren parte bihurtu ziren.

XIX. mendean, Pascual Madozen Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España lanean Etura landa-herri txiki gisa deskribatzen da, 68 biztanle inguru zituela adieraziz. Garai hartan biztanle gehienak nekazaritzan eta landa-baliabideen ustiapenean aritzen ziren.

Gaur egun ere Etura nukleo txiki baina bizirik dagoen herria da. Azken datuen arabera, kontzejuak 70 biztanle inguru ditu, eta horrek erakusten du populazioa txikia baina nahiko egonkorra dela inguruko beste landa-herri batzuekin alderatuta.

Herriko ondare historikoaren elementu nabarmenetako bat Andre Mariaren Jasokundearen eliza da. Eraikinaren eraikuntza nagusia XVI. mendekoa da. Elizak oinplano laukizuzena du, gurutze-gangaz estalitako nabe bakarrarekin. Barruan hainbat elementu artistiko interesgarri gordetzen dira, hala nola gangetako giltzarri polikromatuak eta presbiterioan dauden horma-pinturak. Halaber, badu erretaula nagusi errenazentista, geroago XVIII. mendean egindako gehikuntzekin, eta baita rococo estiloko bi albo-erretaula ere.

Herriaren beste elementu tradizional bat iturri, abere-edangarri eta garbitokiak osatzen duten multzoa da. Egituraren lehen aipamen dokumentala 1770. urtekoa da. Horrelako egiturak oso garrantzitsuak ziren landa-herrietan, ur-hornidurarako eta abereen zaintzarako erabiltzen baitziren.

Kulturari dagokionez, Eturak jai tradizional batzuk mantentzen ditu. Antzina abuztuaren 15ean ospatzen ziren jaiak, Andre Mariaren Jasokundearen egunean; gaur egun, ordea, irailaren 24aren inguruan ospatzen dira.

Laburbilduz, Etura Arabako herri txiki bat da, Erdi Aroan hasten den historia luzea duena, eta Barrundiako bailarako landa-komunitateen bilakaera islatzen du. Gaur egun biztanle gutxi izan arren, kontzejuak bere ondare historikoa, paisaia tradizionala eta nortasun kulturala mantentzen ditu, Arabako Lautadako mosaiko historikoaren parte izanik.