Barrundia, natura mendien, hezeguneen eta Garaioko hondartzen artean

Barrundia natura bere nortasunaren ezinbesteko parte duen udalerria da. Elgeako mendilerroaren, Arabako Lautadaren eta Uribarri Ganboako urtegiaren artean kokatuta, bere lurraldeak mendiak, basoak, laborantza-lurrak, ibaiak, hezeguneak eta ur-eremu zabalak biltzen ditu. Paisaia-aniztasun horri esker, udalerria leku paregabea da oinez ibiltzeko, bizikletaz egiteko, hegaztiak behatzeko edo, besterik gabe, naturaz eta paisaiaz gozatzeko.

Espazio horien guztien artean Garaioko Parke Probintziala nabarmentzen da bereziki. Arabako natura- eta aisialdi-gune nagusietako bat da, baita Barrundiako turismo-erakargarritasun handienetako bat ere. Horri gehitu behar zaizkio hurbil dagoen Mendixurko Parke Ornitologikoa, Elgeako mendilerroa eta udalerria ingurunea errespetatuz ezagutzeko aukera ematen duten bide eta ibilbide berdeen sare zabala.

Garaio, natura urtegiaren ertzean

Garaioko Parke Probintziala Uribarri Ganboako urtegiaren ertzean dago, izena ematen dion antzinako herriaren inguruan. Parkeak gutxi gorabehera 116 hektareako penintsula txiki bat hartzen du, urtegiaren uretan barneratzen dena, Zadorra ibaiaren bokalearen ondoan.

Paisaiak muino leunak, zelai zabalak, baso-eremu txikiak eta kilometro askotako urertza uztartzen ditu. Aniztasun horrek espazio bereziki erakargarria sortzen du familiarekin eguna pasatzeko, oinez edo bizikletaz ibiltzeko, natura behatzeko edo udako hilabeteetan uraz gozatzeko.

Garaiok seinaleztatutako bidezidorrak, begiratokiak, iturriak, komunak, dutxak, hondartza-eremuak, aparkalekuak eta informazio-bulegoa ditu. Gainera, inguruko ekosistemak zein urtegiaren historia ezagutzeko ingurumen-hezkuntzako jarduerak eta bisita gidatuak antolatzen dira.

Parkearen natura-aberastasuna bertako bidezidorretan oinez ibiliz ikus daiteke. Ingurune desberdinetan elorri beltzak, elorri zuriak, astigarrak eta lizarrak bezalako landare-espezieak aurki daitezke; faunari dagokionez, berriz, hegazti ugari eta ugaztun txikiak ikus daitezke.

Garaioko barnealdeko hondartzak

Barrundiako paisaiaren elementurik harrigarrienetako bat bertako barnealdeko hondartzak dira. Uribarri Ganboako urtegiak erribera-eremu zabalak sortu ditu, eta udan benetako bainu- eta aisialdi-gune bihurtzen dira.

Garaiok bi hondartza-eremu handi ditu: Moskurio, Garaio Iparraldea izenez ere ezaguna, eta Salurriaga, edo Garaio Hegoaldea. Horietatik Moskurio Barrundiako udalerriaren barruan dago; Salurriaga, berriz, Burgeluko udalerriari dagokio.

Biek, Landako hondartzarekin batera, Bandera Urdina bereizgarria dute. Urtegiko Arabako hondartzek 2016tik mantentzen dute aintzatespen hori. Bereizgarri horrek uraren kalitatea, ingurumen-kudeaketa, segurtasuna, zerbitzuak, informazioa eta ingurumen-hezkuntza bezalako alderdiak hartzen ditu kontuan.

Hondartza horiei esker, ingurunea aukera berezia da uda Arabako barnealdean bertan gozatzeko. Hilabete beroetan, Garaioko zelai zabalek bainua, atsedena, paseoak eta aire zabaleko jarduerak uztartzeko aukera ematen dute.

Gainera, hondartzen irisgarritasuna hobetzeko lan egin da, mugikortasun urriko pertsonek espazio horiek erabiltzea errazteko ekipamenduak eta zerbitzuak gehituz. Urtegiarekin lotutako zerbitzuen artean uretako gurpil-aulkia erabiltzeko aukera ere badago.

Mendixur, hegaztientzako paradisua

Garaiotik oso gertu dago Barrundiako beste natura-altxor handietako bat: Mendixurko Parke Ornitologikoa.

Urtegiaren hegoaldeko adarrek hezegune garrantzitsua osatu dute denborarekin. Uraren sakonera txikiak eta ertzetako landarediak habitat bereziki egokia sortzen dute uretako hegaztientzat eta hegazti migratzaileentzat.

Inguruneak ibilbide errazak egiteko aukera eskaintzen du zelai, ibaiertzeko landaredi eta hezeguneen artean. Hegaztiak haiei trabarik egin gabe behatzeko prestatutako guneak ere badaude. Horregatik, leku bereziki egokia da familientzat, natura-argazkilaritzaren zaleentzat eta udalerriko biodibertsitatea ezagutu nahi duen edonorentzat.

Gainera, Mendixur ingurumen-balio handiko natura-eremu baten parte da: Zadorra sistemako urtegien ingurunea Natura 2000 Sarearen barruan babestuta dago, eta bertako hezeguneek nazioarteko aintzatespena dute beren balio ekologikoagatik.

Garaiok eta Mendixurrek, beraz, aparteko multzoa osatzen dute: lehenengoak urtegiaren alderdi aisialdikoagoaz gozatzeko aukera ematen duen bitartean, bigarrenak uraren ingurura naturaren behaketaren eta ezagutzaren bidez hurbiltzera gonbidatzen gaitu.

Uribarri Ganboako urtegiaren Ibilbide Berdea

Paisaia hau ezagutzeko modurik onenetako bat Uribarri Ganboako urtegiaren Ibilbide Berdea egitea da.

Urtegiari bira osoak 43,6 kilometro inguruko luzera du eta desnibel metatua oso txikia da, 100 metro ingurukoa. Oinez zein bizikletaz egiteko prestatuta dago. Ibilbideak urtegiaren inguruko natura-gune nagusietako batzuk lotzen ditu, besteak beste Garaio, Mendixur eta Landa.

Ez da beharrezkoa bira osoa egitea. Tarte desberdinak aukera daitezke, ibilbidea eskuragarri dagoen denborara eta bisitari bakoitzaren ezaugarrietara egokituz.

Bidean zehar oso paisaia desberdinak agertzen dira: urertz irekiak, baso-eremu txikiak, nekazaritza-lurrak, hezeguneak, pasabideak, hondartzak eta aisialdirako guneak. Ura etengabe agertzen eta desagertzen da landarediaren artean, eta horrek paisaia etengabe aldatzen du ibilbidean zehar.

Urtegia baino askoz gehiago

Garaio eta Uribarri Ganboa protagonista nagusiak badira ere, Barrundiako natura urertzetatik askoz harago zabaltzen da.

Iparraldean Elgeako mendilerroa altxatzen da, udalerriaren muga menditsua osatuz. Bertako punturik garaiena Aumategi da, 1.191 metrorekin. Hegoalderago Aldaiako muinoak daude, eta bertako punturik altuena 789 metro ingurukoa da. Bi mendigune horien artean Barrundia eta Zadorra ibaiek zeharkatutako haranak zabaltzen dira.

Hariztiek, erkameztiek, artadiek, txilardiek, belardiek eta ibaiertzeko landarediak askotariko faunarentzako habitatak sortzen dituzte. Orkatzek, basurdeek, azeriek, azkonarrek, urtxintxek, erbiek eta hegazti-espezie ugarik babesa aurkitzen dute paisaia horietan.

Barrundia ezagutzeko bide eta ibilbide berdeak

Aniztasun hori ulertzeko modurik onena oinez edo bizikletaz ezagutzea da. Barrundiak bide tradizional ugari ditu, eta hainbat ibilbide garrantzitsuk zeharkatzen dute udalerria.

Horien artean dago GR-25, Arabako Lautadako Itzulia mendi-hegaletik. Bere tarteetako batek Elgeatik Larreara joateko aukera ematen du, 11,6 kilometro inguruko ibilbidean, antzinako bide, baso, zelai eta mendi-hegaletatik igaroz.

Udalerriak beste hainbat aukera ere eskaintzen ditu: Marietatik Santa Marinara doazen ibilbideak, Etura edo Herediatik Aldaiara igotzeko bideak, Gebara, Heredia edo Etxabarri inguruko mendi-bizikletako ibilbideak eta Ozaeta, Larrea, Marieta, Elgea, Gebara eta Maturana inguruko Nordic Walking ibilbideak.

Horrez gain, Barrundia zeharkatzen duten ibilbide historiko handien artean Posten Errege Bidea ere badago.

Sare horri esker, paseo lasaietatik hasi eta eskakizun handiagoko ibilbideetaraino aukera daiteke. Guztiek, ordea, ezaugarri bera dute: udalerria beste modu batean ezagutzeko aukera eskaintzen dute, herriak eta natura-guneak elkarren artean lotuz.

Barrundia, aire zabalean gozatzeko lurraldea

Barrundiako naturak aurpegi asko ditu. Elgeako gailurretan dago, Aldaiako basoetan, Lautadako soroetan, Mendixurko hezeguneetan eta, bereziki, Garaioko uretan eta hondartzetan.

Garaioko Parke Probintzialak aberastasun horren zati handi bat laburbiltzen du. Hondartza eta basoa da aldi berean; aisialdirako gunea eta natura-eremua; ibilbideak hasteko lekua eta Arabako paisaia berezienetako bat behatzeko toki paregabea.

Baina Barrundia ezagutzeak bere lekurik ezagunenetatik harago joatea ere esan nahi du. Herrien arteko antzinako bide batean oinez ibiltzea, urtegiaren ertza bizikletaz zeharkatzea, Elgeako mendilerrorantz igotzea edo Mendixurren isilik gelditzea hegaztiak behatzeko aukera paregabeak dira natura eta landa-bizitza oraindik ere estuki lotuta dauden lurralde bat ezagutzeko.

Barrundia, azken batean, presarik gabe ezagutzeko udalerria da: urtaro bakoitzak paisaia eraldatzen duen lekua, non mendiek, hezeguneek, barnealdeko hondartzek, basoek eta bideek urte osoan naturaz gozatzeko aukera ugari eskaintzen dituzten.