Barrundiako Udala
Barrundia: Arabako hileta-espazio berezia, landa-memoria eta ondare historikoa
Maturanako hilerria Barrundiako ondarearen barruan nabarmentzen da ezaugarri berezi batengatik: Arabako hilerri estali bakartzat hartzen da.
Bere egitura bereziak hileta-espazio desberdin bihurtzen du, non:
- arkitektura,
- tradizioa,
- memoria
leku bakar batean elkartzen diren.
Sarrera
Hilerriak herrien historiaren parte dira.
Bertan gordetzen dira:
- izenak,
- belaunaldiak,
- oroitzapenak.
Baina Maturanako hilerriak beste guztietatik bereizten duen ezaugarri bat dauka:
bere estalkia.
Arabako landa-hilerri gehienak zerura irekitako espazioak diren bitartean, Maturanakoak oso ohikoa ez den tipologia mantentzen du.
Horregatik, Arabako Lautadako ondare-elementu berezia bihurtu da.
Maturana eta bere paisaia historikoa
Barrundiako kontzeju bat
Maturana Barrundiako udalerriaren parte da.
Lurralde hau honako elementuek markatzen dute:
- herri txikiak,
- bide historikoak,
- nekazaritza,
- abeltzaintza,
- paisaiarekin duen lotura sakona.
Arabako Lautadako beste kontzeju askoren antzera, bere historia lurrari eta komunitateari lotuta bizi izan ziren familien belaunaldiek osatzen dute.
Hilerri desberdin bat: estalkiaren garrantzia
Arkitektura-bitxikeria bat Araban
Hilerriaren ezaugarri nagusia estalita egotea da.
Arkitektura-irtenbide hau oso berezia da Arabako lurraldean.
Estalkiak hileta-espazioa babesten du:
- euritik,
- elurretik,
- Arabako Lautadako klima gogorretik.
Gainera, beste hilerrietan ez dagoen giro berezi bat sortzen du:
lasaitasun eta barne-bilketaren sentsazioa.
Eraikinaren eta hilerriaren arteko espazioa
Bere egiturak ez du kanpoko hilerri soil baten itxura ematen.
Memoria gordetzeko sortutako eraikin baten antza hartzen du.
Arkitekturak honako sentsazioak indartzen ditu:
- intimitatea,
- isiltasuna,
- babesa.
Horrela, herriaren eta bere arbasoen arteko lotura sinbolikoa indartzen da.
Hileta-tradizioa Arabako herrietan
Elizatik hilerrira
Mendeetan zehar ehorzketak elizekin lotuta egon ziren.
Pertsonak lurperatzen ziren:
- elizen barruan,
- edo tenpluen inguruko lurretan.
Osasunarekin eta gizartearekin lotutako aldaketek hilerriak pixkanaka aparteko espazioetara eramatea ekarri zuten.
Horrela sortu ziren gaur egun ezagutzen ditugun landa-hilerriak.
Memoria kolektiboaren lekua
Hilerria ez zen soilik ehorzketarako lekua.
Herriaren historiaren jarraipena zen.
Bertan mantentzen ziren:
- lurrak landu zituztenen izenak,
- etxeak zaindu zituztenen oroitzapenak,
- komunitatea eraiki zuten pertsonen memoria.
Maturanako hilerriaren hileta-arkitektura
Sinpletasuna eta erabilgarritasuna
Bere balioa ez dago apaindura monumental batean.
Bere garrantzia honetan dago:
- bere berezitasunean,
- ingurura egokitzeko moduan.
Estalkiak komunitatearentzat garrantzitsua zen espazio bat babesteko modu praktikoa erakusten du.
Ondare xume baina apartekoa
Landa-elementu asko desagertu egin dira urte luzez monumentu handitzat hartu ez zirelako.
Hala ere, horrelako lekuek historiaren beste atal garrantzitsu bat erakusten dute:
herrietako eguneroko bizitza.
Ondarea ez dago soilik jauregi edo gaztelu handietan.
Leku txikietan ere historia handiak gordetzen dira.
Barrundia: Arabako hileta-espazio berezia, landa-memoria eta ondare historikoa
Maturanako hilerria Barrundiako ondarearen barruan nabarmentzen da ezaugarri berezi batengatik: Arabako hilerri estali bakartzat hartzen da.
Bere egitura bereziak hileta-espazio desberdin bihurtzen du, non:
- arkitektura,
- tradizioa,
- memoria
leku bakar batean elkartzen diren.
Sarrera
Hilerriak herrien historiaren parte dira.
Bertan gordetzen dira:
- izenak,
- belaunaldiak,
- oroitzapenak.
Baina Maturanako hilerriak beste guztietatik bereizten duen ezaugarri bat dauka:
bere estalkia.
Arabako landa-hilerri gehienak zerura irekitako espazioak diren bitartean, Maturanakoak oso ohikoa ez den tipologia mantentzen du.
Horregatik, Arabako Lautadako ondare-elementu berezia bihurtu da.
Maturana eta bere paisaia historikoa
Barrundiako kontzeju bat
Maturana Barrundiako udalerriaren parte da.
Lurralde hau honako elementuek markatzen dute:
- herri txikiak,
- bide historikoak,
- nekazaritza,
- abeltzaintza,
- paisaiarekin duen lotura sakona.
Arabako Lautadako beste kontzeju askoren antzera, bere historia lurrari eta komunitateari lotuta bizi izan ziren familien belaunaldiek osatzen dute.
Hilerri desberdin bat: estalkiaren garrantzia
Arkitektura-bitxikeria bat Araban
Hilerriaren ezaugarri nagusia estalita egotea da.
Arkitektura-irtenbide hau oso berezia da Arabako lurraldean.
Estalkiak hileta-espazioa babesten du:
- euritik,
- elurretik,
- Arabako Lautadako klima gogorretik.
Gainera, beste hilerrietan ez dagoen giro berezi bat sortzen du:
lasaitasun eta barne-bilketaren sentsazioa.
Eraikinaren eta hilerriaren arteko espazioa
Bere egiturak ez du kanpoko hilerri soil baten itxura ematen.
Memoria gordetzeko sortutako eraikin baten antza hartzen du.
Arkitekturak honako sentsazioak indartzen ditu:
- intimitatea,
- isiltasuna,
- babesa.
Horrela, herriaren eta bere arbasoen arteko lotura sinbolikoa indartzen da.
Hileta-tradizioa Arabako herrietan
Elizatik hilerrira
Mendeetan zehar ehorzketak elizekin lotuta egon ziren.
Pertsonak lurperatzen ziren:
- elizen barruan,
- edo tenpluen inguruko lurretan.
Osasunarekin eta gizartearekin lotutako aldaketek hilerriak pixkanaka aparteko espazioetara eramatea ekarri zuten.
Horrela sortu ziren gaur egun ezagutzen ditugun landa-hilerriak.
Memoria kolektiboaren lekua
Hilerria ez zen soilik ehorzketarako lekua.
Herriaren historiaren jarraipena zen.
Bertan mantentzen ziren:
- lurrak landu zituztenen izenak,
- etxeak zaindu zituztenen oroitzapenak,
- komunitatea eraiki zuten pertsonen memoria.
Maturanako hilerriaren hileta-arkitektura
Sinpletasuna eta erabilgarritasuna
Bere balioa ez dago apaindura monumental batean.
Bere garrantzia honetan dago:
- bere berezitasunean,
- ingurura egokitzeko moduan.
Estalkiak komunitatearentzat garrantzitsua zen espazio bat babesteko modu praktikoa erakusten du.
Ondare xume baina apartekoa
Landa-elementu asko desagertu egin dira urte luzez monumentu handitzat hartu ez zirelako.
Hala ere, horrelako lekuek historiaren beste atal garrantzitsu bat erakusten dute:
herrietako eguneroko bizitza.
Ondarea ez dago soilik jauregi edo gaztelu handietan.
Leku txikietan ere historia handiak gordetzen dira.
Jarraitzen dut hurrengo zatiarekin.segi
Heriotza eta etxea euskal kultura tradizionalean
Familiaren garrantzia
Euskal gizarte tradizionalean etxea bizileku soil bat baino askoz gehiago zen.
Etxeak adierazten zuen:
- jarraipena,
- familia,
- sustraiak,
- komunitate bateko kide izatea.
Pertsonak joan egiten ziren, baina etxeak eta familiaren memoriak jarraitzen zuten.
Hilerriek lotura hori mantentzen zuten:
aurreko belaunaldien eta gaur egungoen arteko harremana.
Abizenak memoria bezala
Hilarriek familien izenak gordetzen dituzte.
Izen horiek herriaren artxibo historiko txiki baten moduan funtzionatzen dute.
Abizen bakoitzaren atzean istorio bat dago:
- familia bat,
- etxe bat,
- bizimodu bat,
- herriarekin izandako lotura bat.
Izen bakoitzak Maturanaren historiaren zati txiki bat ordezkatzen du.
Euskara eta lurraldea
Barrundiaren aztarna linguistikoa
Maturana euskararen presentzia historikoa gordetzen duen lurralde baten parte da.
Barrundiako:
- herrien izenek,
- mendien izenek,
- bideen izenek,
- etxeen izenek
Arabako Lautadako kultura-historiari buruzko informazioa gordetzen dute.
Toponimia paisaiaren memoria idatzia bezalakoa da.
Etorkizunerako ondare berezia
Kontserbatzearen garrantzia
Maturanako hilerri estalia desberdina izateagatik baloratu beharreko ondarearen adibidea da.
Ez da bere tamainagatik nabarmentzen.
Bere balioa beste zerbaitetan dago:
Araban oso berezia den arkitektura-irtenbide bat mantentzean.
Leku txikiek ere ondare-balio handia izan dezakete.
Barrundiako baliabide kulturala
Espazio honek hainbat gai azaltzeko aukera ematen du:
- hileta-arkitektura tradizionala,
- herri txikien historia,
- paisaiaren eta komunitatearen arteko harremana,
- familia-memoria,
- Arabako landa-tradizioak.
Ondorioa
Maturanako hilerri estaliak erakusten du leku txikiek ere istorio paregabeak gorde ditzaketela.
Bere estalkiak, Araban oso berezia den elementuak, hilerri soil bat baino gehiago bihurtzen du:
memoriaren babesleku bat.
Bere hormen artean Maturanako bizilagunen belaunaldien historia isila mantentzen da.
Han gordetzen dira:
- izenak,
- familiak,
- oroitzapenak,
- herri baten aztarnak.
Eta, batez ere, komunitate baten parte izan ziren pertsonenganako errespetua ulertzeko modu berezi bat.
Maturanako hilerriak gogorarazten digu historia ez dela soilik monumentu handietan aurkitzen.
Batzuetan, historiarik sakonenak lekurik isilenetan gordetzen dira.